Inkoopchecklist voor soevereine software

Een inkoopchecklist voor soevereine software toetst soevereiniteit met een vaste lijst vragen: juridische zetel, hostinglaag, onderaannemers, AI-modellen, export en exit. Deze checklist met vijftien vragen is te gebruiken in een leveranciersgesprek of als bijlage bij een RFI.
Juridische positie
- Wat is de juridische zetel van de leverancier en van de moedermaatschappij?
- Valt de leverancier of een onderaannemer onder niet-Europese wetgeving zoals de CLOUD Act?
- Op welke grondslag worden persoonsgegevens buiten de EU doorgegeven, zie Schrems II?
Hosting en onderaannemers
- Welke infrastructuurleverancier hoort bij de dienst en waar draait die?
- Welke onderaannemers zijn er, en is er een actuele lijst?
- Staat er een verhuizing of wijziging in de planning en hoe wordt die gemeld?

AI
- Welke AI-modellen worden gebruikt en wie draait ze?
- Kun je als organisatie het model kiezen, ook een in de EU gehost of lokaal model, zie Europese AI-modellen?
- Wordt er getraind op onze gegevens?
- Hoe wordt AI-gegenereerde content gemarkeerd, zie markeren?
Beveiliging en toegang
- Welke normen worden gevolgd (bijvoorbeeld ISO 27001), en hoe is dat aantoonbaar?
- Hoe regel ik toegang per team of project?
Export en exit
- In welke formaten kan ik alles exporteren, inclusief metadata en rechten?
- Wat zijn de opzegtermijn en de overstapkosten, zie Data Act?
- Wat gebeurt er met mijn gegevens na beëindiging, en binnen welke termijn?
Hoe je de antwoorden weegt
Een eerlijk antwoord met een "nog niet" is meer waard dan een vaag "ja". Vraag naar bewijs en leg de antwoorden vast. Een checklist maakt een leverancier niet soeverein en jouw organisatie niet compliant: ze helpt je om gericht vragen te stellen. De verantwoordelijkheid voor de afweging blijft bij jou.
De vragen beantwoord voor CoVince
Als voorbeeld hoe een leverancier kan antwoorden, dit zijn de antwoorden van CoVince op de vragen over hosting, AI en beveiliging. CoVince draait in Europa, bij een Europese cloudaanbieder en geen Amerikaanse hyperscaler (vraag 4). In de modelkeuze kiest een organisatie zelf welk model de CrewMate gebruikt: Europese modellen van Mistral AI (EU-eindpunt) en Scaleway (Europa), modellen van andere aanbieders of lokale modellen (vraag 7 en 8). Door AI gegenereerde audio en video krijgt een markering in de bestandsmetadata (vraag 10). CoVince is ISO 27001-gecertificeerd (vraag 11) en toegang regel je per organisatie en journey (vraag 12). Vraag zelf bewijsstukken op, ook bij ons.
Zo gebruik je de lijst in een RFI
Zet de vijftien vragen als open vragen in de bijlage en vraag leveranciers om per vraag te antwoorden met een toelichting en een bewijsstuk. Geef geen punten voor een volmondig "ja" zonder onderbouwing. Een leverancier die eerlijk antwoordt "nog niet, gepland voor Q3" levert je meer informatie dan een leverancier die alles bevestigt.
Een eenvoudige scoremethode
- 2 punten: aantoonbaar en actueel.
- 1 punt: gepland, met een datum en een bewijsmoment.
- 0 punten: niet beantwoord of niet aantoonbaar.
Weeg de vragen naar de gevoeligheid van je gegevens. Voor persoonsgegevens telt de eerste groep (juridisch en hosting) zwaarder, voor continuïteit de laatste (export en exit).
Een voorbeeld: een regionale omgevingsdienst
Stel, een fictieve omgevingsdienst met 120 medewerkers vergelijkt drie samenwerkingsplatforms. De inkoper weegt de groepen: juridisch en hosting tellen dubbel, omdat er vergunningdossiers met persoonsgegevens in komen, export en exit tellen ook dubbel, omdat het contract vijf jaar loopt. Leverancier A scoort 2 punten op bijna alles, maar kan bij vraag 5 geen actuele lijst van onderaannemers tonen. Leverancier B scoort lager op AI, maar geeft een eerlijk "nog niet, gepland voor Q3" met een datum. Leverancier C antwoordt overal "ja" zonder bewijs en krijgt 0 punten voor die vragen. De omgevingsdienst legt de scores en de toelichting vast, vraagt A om de lijst en nodigt A en B uit voor een demo. De uitkomst is niet "de winnaar is het meest Europese", maar een onderbouwde afweging die de directie kan volgen.
Rode vlaggen in een antwoord
- Een antwoord dat de vraag niet beantwoordt, zoals "wij nemen beveiliging zeer serieus".
- "Data in de EU" zonder iets te zeggen over de juridische zetel of onderaannemers.
- Export alleen "op aanvraag", zonder formaten of termijn.
- Geen duidelijke opzegtermijn of overstapkosten.
- Een certificaat zonder te zeggen wat de reikwijdte is.
Veelgemaakte fouten
De eerste fout is de checklist pas gebruiken na de keuze, om die achteraf te onderbouwen. De tweede is alle vragen even zwaar laten wegen, terwijl een gemeente met bijzondere persoonsgegevens andere prioriteiten heeft dan een ontwerpbureau. De derde is geen eigenaar aanwijzen voor het bijhouden van de antwoorden: na een jaar zijn ze verouderd. Plan daarom een jaarlijkse herhaling van de belangrijkste vragen, en laat de leverancier zelf melden wanneer een antwoord verandert, bijvoorbeeld bij een nieuwe onderaannemer of een nieuwe hostingpartij.
Wat je maandag doet
- Kies het softwarepakket dat de gevoeligste gegevens bevat en begin daar.
- Stel de vijftien vragen aan de huidige leverancier, niet alleen aan de nieuwe.
- Bepaal de weging per groep en schrijf die op voordat de antwoorden binnenkomen.
- Leg de antwoorden en de beoordeling vast en plan de herhaling.
Veelgestelde vragen
Waarvoor gebruik ik deze checklist?
Voor een leveranciersgesprek, een RFI of een interne beoordeling van software.
Welke vraag is het belangrijkst?
Dat hangt af van je gegevens. Voor persoonsgegevens: juridische zetel, hosting en onderaannemers. Voor continuïteit: export en exit.
Hoe weeg ik een "nog niet"?
Eerlijkheid is een goed teken. Kijk of er een concrete planning en een bewijsmoment is.
Is dit een juridische toets?
Nee, het is algemene informatie. Laat de uitkomst toetsen door je jurist of inkoper.
Moet ik alle vijftien vragen stellen?
Nee. Begin met de groepen die bij je gegevens passen en voeg de rest toe als de eerste antwoorden daar aanleiding toe geven.
Kan ik de checklist ook voor een Europese leverancier gebruiken?
Ja. Een Europese zetel beantwoordt niet alle vragen: ook onderaannemers, export en exit blijven relevant.
