Naar de inhoud
CoVince logoCoVinceEuropees alternatief Terug naar het Europese alternatief
Soevereiniteit

De Data Act en overstappen van cloudleverancier

CoVince11 november 20264 minuten lezen

Een IT-engineer richt een compact werkstation in aan haar bureau. Stroom: Opzeggen, Data mee, Nieuwe cloud.

De Europese Data Act (verordening 2023/2854) bevat regels die het overstappen tussen clouddiensten makkelijker moeten maken: een redelijke opzegtermijn, medewerking van de aanbieder en een geleidelijke afschaffing van overstapkosten. Daarmee krijgt je exit-strategie een wettelijke basis.

Wat de Data Act regelt

De verordening is sinds 12 september 2025 van toepassing. Voor clouddiensten (waaronder SaaS) bevat zij onder meer:

  • een recht om over te stappen naar een andere aanbieder of naar eigen infrastructuur;
  • een maximale opzegtermijn en een overgangsperiode waarin de aanbieder moet meewerken;
  • transparantie over de te volgen procedure en over de exportbare gegevens;
  • het geleidelijk afschaffen van kosten voor overstappen, tot nul vanaf 12 januari 2027.

De grenzen

De wet maakt overstappen mogelijk, niet vanzelf eenvoudig. Technische compatibiliteit (functionele equivalentie, formaten) blijft een praktisch punt, net als de vraag onder welk recht je aanbieder valt. Een export van chatgeschiedenis, rechten en documentstructuur is zelden één-op-één te importeren in een andere tool.

Control Room-wand met KPI-tegels, trends en een meter
Echt CoVince-scherm met demodata (Meridiaan B.V.).

Wat je zelf regelt

  1. Lees de overstapbepalingen in je contracten. Sinds de Data Act moeten die voldoen aan de regels.
  2. Vraag om de lijst met exportformaten en test een export, zie exit-strategie.
  3. Plan de overstap in fasen en houd een parallelle periode aan.
  4. Neem overstapvoorwaarden mee in elke nieuwe inkoop.

Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. Controleer data en details in de actuele verordeningstekst.

De termijnen in gewone taal

De verordening wil dat een klant niet vastzit. Een contract mag een opzegtermijn voor de overstap van hooguit twee maanden hanteren. Daarna volgt een overgangsperiode waarin de aanbieder de klant helpt bij de overstap en de dienst blijft leveren. Ook moet de klant na de overstap de gegevens nog een periode kunnen ophalen. De details staan in de verordeningstekst; controleer ze voor jouw situatie, want de aard van de dienst (infrastructuur, platform of software) kan verschillen.

Een contractcheck in vijf vragen

  1. Wat is de opzegtermijn, en past die bij de wettelijke maximumtermijn?
  2. Welke gegevens kan ik exporteren, in welk formaat?
  3. Welke kosten brengt de aanbieder in rekening bij overstappen?
  4. Hoe lang blijft mijn data na het einde beschikbaar?
  5. Welke hulp biedt de aanbieder tijdens de overgangsperiode?

Een veelgemaakte valkuil

Organisaties kijken pas naar overstapbepalingen als ze willen vertrekken. Dan blijkt dat een export alleen ruwe bestanden bevat, zonder rechten of context. Test de export dus wanneer er nog niets op het spel staat.

Open formaten en functionele equivalentie

Een recht op overstappen is alleen iets waard als je wat je meeneemt ook kunt gebruiken. De verordening stuurt daarom aan op openbaar gedocumenteerde, algemeen gebruikte formaten en interfaces, en vraagt aanbieders om te beschrijven welke gegevens en digitale activa overdraagbaar zijn. Voor sommige infrastructuurdiensten bestaat bovendien een plicht om een functioneel gelijkwaardige dienst bij de nieuwe aanbieder mogelijk te maken. Bij software op maat of bij sterk gekoppelde samenwerkingsplatforms is dat in de praktijk minder vanzelfsprekend. Vraag dus niet alleen "mag ik exporteren?", maar ook "in welk formaat, en wat kan ik daar in een ander systeem mee?".

Het begint bij de inkoop

De beste tijd om overstapvoorwaarden te regelen is vóór je tekent. Neem in je selectie op dat de aanbieder zijn exportformaten beschrijft, de overstapprocedure kent en geen hogere kosten rekent dan de wet toestaat. Wie dit standaard als eis stelt, hoeft het later niet af te dwingen. Zie de inkoopchecklist voor een vaste lijst vragen. Dat bespaart bij elke volgende aanbesteding tijd en maakt aanbieders onderling beter vergelijkbaar.

Een voorbeeld: de stichting met een kleine ICT-afdeling

Een stichting voor jeugdzorg met tweehonderd medewerkers gebruikt een SaaS-pakket voor dossiers en samenwerking. Het contract loopt over zes maanden af. De ICT-afdeling vraagt de aanbieder schriftelijk om de overstapprocedure, de lijst met exportformaten en de kosten. Het antwoord is helder genoeg om een proefexport te maken van één team. Die export bevat bestanden en metadata, maar geen rechtenstructuur. De stichting besluit daarom de rechten op papier vast te leggen voor de overstap en het nieuwe systeem eerst een kwartaal parallel te laten draaien. Door vroeg te beginnen blijft er ruimte voor onderhandelen over de overgangsperiode.

Vragen die je je aanbieder schriftelijk stelt

  • Welke procedure volgt een overstap, en wie is mijn aanspreekpunt?
  • Welke gegevens en digitale activa zijn exporteerbaar, en in welke open formaten?
  • Welke vergoedingen gelden nu, en hoe verloopt de afbouw tot nul?
  • Hoe lang kan ik na de overstap nog gegevens ophalen?
  • Wat gebeurt met gegevens in back-ups?

Ook voor je eigen aanbod

De regels gelden ook de andere kant op. Wie zelf een clouddienst aanbiedt, moet klanten laten overstappen. CoVince geeft geen belofte van een automatische migratie; wat past bij jouw situatie bespreken we in een demo. Een platform maakt je bovendien niet vanzelf compliant: de afspraken in jouw contracten blijven jouw verantwoordelijkheid.

Wat je maandag kunt doen

Pak het contract van je meest kritische clouddienst. Zoek de opzegtermijn, de exportbepaling en de kosten. Mail de aanbieder met de vragen hierboven en noteer de datum. Het antwoord laat zien hoe serieus de aanbieder de nieuwe regels neemt, en je hebt het nodig voor elke volgende stap.

Veelgestelde vragen

Wat is de Data Act?

Verordening (EU) 2023/2854 over eerlijke toegang tot en gebruik van data, met regels voor het overstappen tussen clouddiensten.

Mag een aanbieder me nog overstapkosten rekenen?

Tijdelijk beperkt wel, de kosten worden afgebouwd tot nul vanaf 12 januari 2027. Controleer de details in je contract.

Betekent dit dat migratie automatisch werkt?

Nee. De wet geeft rechten, maar compatibiliteit van formaten en functies blijft praktisch werk.

Wat doe ik als eerste?

Lees je contracten, vraag de exportformaten op en test een export.

Geldt de Data Act ook voor SaaS?

Ja, de regels voor overstappen gelden voor verwerkingsdiensten, waaronder SaaS. Controleer de details voor jouw type dienst.

Wat als mijn contract van vóór de Data Act is?

Vraag je aanbieder en je jurist hoe de regels, die sinds 12 september 2025 gelden, voor jouw bestaande contract uitpakken.